PARAFIA WOJSKOWA

bł. Piotra Jerzego Frassati w Lublińcu

Wielki Post trwa 40 dni i rozpoczyna si─Ö zawsze w ┼Ürod─Ö Popielcow─ů. Jej data zale┼╝y od daty uroczysto┼Ťci Zmartwychwstania Pa┼äskiego. W ┼Ürod─Ö Popielcow─ů kap┼éani na znak pokuty
i umartwienia posypuj─ů nasze g┼éowy popio┼éem. Do dobrego prze┼╝ycia tego czasu pomagaj─ů nam modlitwa, post i ja┼ému┼╝na. W niedziele Wielkiego Postu odprawiane s─ů Gorzkie ┼╗ale,
a w pi─ůtki - nabo┼╝e┼ästwa Drogi Krzy┼╝owej. W tym okresie w liturgii nie odmawia si─Ö hymnu "Chwa┼éa na wysoko┼Ťci Bogu", "Ciebie, Bo┼╝e, chwalimy" oraz aklamacji "Alleluja".

Posypmy głowy popiołem

Od posypania g┼é├│w popio┼éem rozpoczyna si─Ö w Wielki Post, 40-dniowy okres przygotowania do najwi─Ökszego ┼Ťwi─Öta chrze┼Ťcijan Wielkanocy. Tradycyjnemu obrz─Ödowi posypania g┼é├│w popio┼éem towarzysz─ů w ┼Ürod─Ö Popielcow─ů s┼éowa: "Pami─Ötaj, ┼╝e jeste┼Ť prochem i w proch si─Ö obr├│cisz" albo "Nawracajcie si─Ö i wierzcie w Ewangeli─Ö". Sam zwyczaj posypywania g┼é├│w popio┼éem na znak ┼╝a┼éoby i pokuty znany jest w wielu kulturach
i tradycjach, cz─Östo w Starym Testamencie jest te┼╝ mowa o posypaniu g┼éowy popio┼éem jako znaku pokuty. W Ko┼Ťciele pierwszych wiek├│w biskup naznacza┼é w ten spos├│b jedynie tych, kt├│rzy czynili publiczn─ů pokut─Ö i a┼╝ do Wielkiego Czwartku byli wy┼é─ůczeni ze wsp├│lnoty.
Z czasem obrz─Öd ten sta┼é si─Ö znakiem postu i pokuty, odprawianej prywatnie przez wszystkich wiernych, w ┼é─ůczno┼Ťci z innymi cz┼éonkami Ko┼Ťcio┼éa. Dopiero w VIII w. zacz─Öto sypa─ç popio┼éem g┼éowy wszystkich - wszak ka┼╝dy jest grzesznikiem. Pierwsze ┼Ťwiadectwa
o ┼Ťwi─Öceniu popio┼éu pochodz─ů z X w. W nast─Öpnym wieku papie┼╝ Urban II wprowadzi┼é ten zwyczaj jako obowi─ůzuj─ůcy w ca┼éym Ko┼Ťciele. Z tego te┼╝ czasu pochodzi zwyczaj, ┼╝e popi├│┼é do posypywania g┼é├│w wiernych pochodzi┼é z palm po┼Ťwi─Öconych w Niedziel─Ö Palmow─ů poprzedzaj─ůcego roku.

40 dni umartwienia

Wielki Post jest czasem odnowy ducha i nawr├│cenia. Pocz─ůtkowo by┼éo to zaledwie 40 godzin, czyli praktycznie tylko Wielki Pi─ůtek i Wielka Sobota. Potem przygotowania zabiera┼éy ca┼éy tydzie┼ä, a┼╝ wreszcie ok. V w. czas przygotowania do uroczysto┼Ťci Zmartwychwstania wyd┼éu┼╝y┼é si─Ö do 40 dni. Liczba 40 stanowi w Pi┼Ťmie ┼Ťwi─Ötym wyraz pewnej d┼éu┼╝szej ca┼éo┼Ťci, czasu przeznaczonego na jakie┼Ť konkretne zadanie cz┼éowieka lub zbawcze dzia┼éanie Boga.
W Wielkim Po┼Ťcie Ko┼Ťci├│┼é odczytuje i prze┼╝ywa nie tylko czterdzie┼Ťci dni sp─Ödzonych przez Jezusa na pustyni na modlitwie i po┼Ťcie przed rozpocz─Öciem Jego publicznej misji, ale i trzy inne wielkie wydarzenia biblijne: czterdzie┼Ťci dni powszechnego potopu, po kt├│rych B├│g zawar┼é przymierze z Noem; czterdzie┼Ťci lat pielgrzymowania Izraela po pustyni ku ziemi obiecanej; czterdzie┼Ťci dni przebywania Moj┼╝esza na G├│rze Synaj, gdzie otrzyma┼é on od Jahwe Tablice Prawa.

Post, modlitwa i jałmużna

Hymny liturgiczne nast─Öpuj─ůco wyra┼╝aj─ů istot─Ö tego okresu: "Da┼ée┼Ť nam przyk┼éad,
o Jezu, czterdziestu dni umartwienia; aby w nas ducha odnowi─ç, wymagasz postu i skruchy" albo w innym miejscu: "Jak nar├│d wybrany idziemy za Tob─ů, nasz Bo┼╝e i Wodzu, co w s┼éupie ognistym wskazujesz nam drog─Ö po┼Ťpiesznej ucieczki z krainy grzechu i ┼Ťmierci". Czas postu, to specjalny czas ─çwicze┼ä duchowych, pokuty, dobrowolnych wyrzecze┼ä, takich jak post modlitwa i ja┼ému┼╝na. Modlitwa, szczeg├│lnie ta polegaj─ůca na rozwa┼╝aniu M─Öki Pana Jezusa, pozwala samemu podj─ů─ç prac─Ö nad swoim ┼╝yciem. Post nie ma by─ç zwyk┼éym odchudzaniem si─Ö, ale jest poskromieniem swego cia┼éa. Cz┼éowiek kt├│ry potrafi sobie odm├│wi─ç ┼éakoci, czy jakiego┼Ť dobrego po┼╝ywienia, uczy si─Ö jak by─ç panem samego siebie. Owocem postu powinna by─ç ja┼ému┼╝na - dzielenie si─Ö z potrzebuj─ůcymi. Jeden ze staro┼╝ytnych poga┼äskich filozof├│w zapisa┼é wiele m├│wi─ůce s┼éowa: "Kiedy po┼Ťr├│d chrze┼Ťcijan znajduje si─Ö biedak, poszcz─ů przez dwa lub trzy dni, a pokarm, kt├│ry sobie przygotowali, przekazuj─ů potrzebuj─ůcym".

Liturgia postna

"Nawracajcie si─Ö i wierzcie w Ewangeli─Ö" to s┼éowa Jezusa najcz─Ö┼Ťciej powtarzane przez kaznodziej├│w przez sze┼Ť─ç tygodni Wielkiego Postu. Z liturgii znika radosne "Alleluja", nie ┼Ťpiewa si─Ö w niedziel─Ö hymnu "Chwa┼éa na wysoko┼Ťci Bogu", a szaty mszalne s─ů koloru fioletowego. Zakazane jest przyozdabianie o┼étarza kwiatami, za┼Ť gra na instrumentach muzycznych dozwolona jest tylko w celu podtrzymania ┼Ťpiewu. S─ů i specjalne nabo┼╝e┼ästwa wielkopostne - Droga Krzy┼╝owa i gorzkie ┼╝ale. To wszystko ma nam przypomina─ç o pokucie. Liturgia Wielkiego Postu skupia si─Ö wok├│┼é trzech temat├│w:

- Pokuta i nawr├│cenie (┼Üroda Popielcowa i wi─Ökszo┼Ť─ç dni powszednich),

- Chrzest i jego wymagania (Niedziela, zwłaszcza II, IV i V),

- M─Öka Chrystusa (Niedziela Palmowa i dwa ostatnie tygodnie).

Droga Krzy┼╝owa

To nabo┼╝e┼ästwo nawi─ůzuj─ůce do przej┼Ťcia Pana Jezusa od pretorium Pi┼éata na wzg├│rze Golgoty. M─Öka rozwa┼╝ana jest w 14 symbolicznych stacjach. Pismo ┼Üwi─Öte nie zawiera dok┼éadnej trasy Drogi Krzy┼╝owej, a tylko 9 spo┼Ťr├│d 14 stacji ma sw─ů podstaw─Ö
w ewangelicznych opisach m─Öki Pa┼äskiej. Pierwsi chrze┼Ťcijanie otaczali czci─ů te ┼Ťwi─Öte miejsca w Jerozolimie.

Po ┼Ťmierci Jezusa drzewo krzy┼╝a chrystusowego razem z dwoma pozosta┼éymi zrzucono z Golgoty i zasypano ziemi─ů. Trzy wieki p├│┼║niej Cesarz Konstantyn Wielki nawr├│ci┼é si─Ö i zezwoli┼é na wyznawanie wiary chrze┼Ťcija┼äskiej Jego matka, cesarzowa Helena, uda┼éa si─Ö do Jerozolimy, gdzie odnalaz┼éa 3 krzy┼╝e. Pocz─ůtkowo jednak nikt nie wiedzia┼é, na kt├│rym
z nich umarł Chrystus. Wówczas biskup Jerozolimy Makary nakazał podać kolejno każdy
z trzech krzy┼╝y pewnej ci─Ö┼╝ko chorej kobiecie. Gdy dotkn─Ö┼éa pierwszego - nic si─Ö nie sta┼éo. Podobnie przy drugim. Jednak kiedy jej palce spocz─Ö┼éy na trzecim, nast─ůpi┼éa niezwyk┼éa przemiana: kobieta odzyska┼éa si┼éy i zosta┼éa cudownie uzdrowiona. W ten spos├│b rozpoznano w┼éa┼Ťciwy krzy┼╝.

Kalwarie w Polsce pojawi┼éy si─Ö na pocz─ůtku XVII wieku. Pierwsza, najwi─Öksza
i najwspanialsza, zosta┼éa za┼éo┼╝ona przez Miko┼éaja Zebrzydowskiego w 1604 roku. Rozbudowa obiektu trwa┼éa ponad sto lat i prowadzi┼éo j─ů kilka pokole┼ä Zebrzydowskich. Od 1609 roku rozpocz─Öto odgrywa─ç Misterium M─Öki Pa┼äskiej. Nied┼éugo po Zebrzydowskiej powsta┼éy nast─Öpne kalwarie: w Pako┼Ťci zwana Kujawsk─ů - za┼éo┼╝ona przez Micha┼éa Dzia┼éy┼äskiego, Jerozolima Kaszubska w Wejherowie - za┼éo┼╝ona przez Jakuba Weyhera,
w Pac┼éawiu - za┼éo┼╝ona przez Maksymiliana Fredr─Ö i Jerozolima Dolno┼Ťl─ůska
w Wambierzycach - za┼éo┼╝ona przez Daniela Osterberga. Do dzisiaj s─ů to najwi─Öksze
i najbardziej rozbudowane pod wzgl─Ödem sakralnym i widowiskowym obiekty. Obecnie
w Polsce istniej─ů 53 kalwarie.

Gorzkie ┼╝ale, przybywajcie...

Te s┼éowa "Pobudki" ju┼╝ od niemal trzystu lat wzywaj─ů wiernych do g┼é─Öbokiego rozwa┼╝ania m─Öki i ┼Ťmierci na krzy┼╝u Pana Jezusa. Nabo┼╝e┼ästwo "Gorzkich ┼╝al├│w" odprawiono bowiem po raz pierwszy w ko┼Ťciele ┼Üwi─Ötego Krzy┼╝a w Warszawie w roku 1707. Autorem tekstu by┼é ksi─ůdz Wawrzyniec Stanis┼éaw Benik ze Zgromadzenia Ksi─Ö┼╝y Misjonarzy ┼Ťw. Wincentego a Paulo. Korzenie tego nabo┼╝e┼ästwa si─Ögaj─ů jednak dalej. Powsta┼éo ono bowiem jako nowy spos├│b odprawiania Pasji, czyli rozwa┼╝ania M─Öki Pa┼äskiej. W tym sensie "Gorzkie ┼╗ale" wpisuj─ů si─Ö w tradycj─Ö misteri├│w pasyjnych. Opiek─Ö nad misteriami obejmowa┼éy powo┼éywane specjalnie w tym celu bractwa i dzi─Öki nim tradycja ta przetrwa┼éa do wiek├│w p├│┼║niejszych. T─Ö tradycj─Ö podj─Ö┼éo te┼╝ powsta┼ée w pierwszej po┼éowie XVII wieku przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Krzy┼╝a w Warszawie Bractwo Mi┼éosierdzia ┼Üw. Rocha.

Ka┼╝d─ů cz─Ö┼Ť─ç "Gorzkich ┼╝al├│w" poprzedza Intencja, wprowadzaj─ůca w temat rozwa┼╝a┼ä. Mo┼╝na j─ů por├│wna─ç do czytania w liturgii brewiarzowej. W ka┼╝dej cz─Ö┼Ťci nabo┼╝e┼ästwa mamy trzy pie┼Ťni: Hymn, "Lament duszy nad cierpi─ůcym Jezusem" i "Rozmowa duszy
z Matk─ů Bolesn─ů", analogicznie w ka┼╝dym nokturnie mamy 3 psalmy. Jutrzni─Ö ko┼äczy┼é zwykle ┼Ťpiew Te Deum, na koniec "Gorzkich ┼╝al├│w" ┼Ťpiewa si─Ö pie┼Ť┼ä "Wisi na krzy┼╝u" lub "Kt├│ry┼Ť za nas cierpia┼é rany". Poszczeg├│lne cz─Ö┼Ťci "Gorzkich ┼╝al├│w" dziel─ů nasze rozwa┼╝anie wed┼éug chronologii wydarze┼ä.

Cz─Ö┼Ť─ç pierwsza ka┼╝e nam rozmy┼Ťla─ç o tym "co Pan Jezus wycierpia┼é od modlitwy
w Ogrojcu a┼╝ do nies┼éusznego przed s─ůdem oskar┼╝enia", w cz─Ö┼Ťci drugiej kontynuujemy rozmy┼Ťlania nad cierpieniami Pana Jezusa "a┼╝ do okrutnego cierniem ukoronowania", by
w cz─Ö┼Ťci ostatniej doj┼Ť─ç do chwili "ci─Ö┼╝kiego skonania na krzy┼╝u". ┼Üpiewy wchodz─ůce w sk┼éad "Gorzkich ┼╝al├│w" nie pokrywaj─ů si─Ö z ┼╝adnym z wcze┼Ťniej znanych utwor├│w. We wszystkich jednak mo┼╝emy odnale┼║─ç echa dawnych pie┼Ťni.

Odprawianie "Gorzkich ┼╝al├│w" ┼é─ůczono zazwyczaj z wystawieniem Naj┼Ťwi─Ötszego Sakramentu, od kt├│rego rozpoczynano celebracj─Ö. Po od┼Ťpiewaniu trzech cz─Ö┼Ťci "Gorzkich ┼╝al├│w" g┼éoszono kazanie pasyjne. Nast─Öpnie rusza┼éa procesja ze ┼Ťwiecami, po kt├│rej udzielano ko┼äcowego b┼éogos┼éawie┼ästwa. Dzi┼Ť nabo┼╝e┼ästwo jest okrojone w por├│wnaniu
z pierwotn─ů postaci─ů. Nie ma ju┼╝ procesji, a ┼Ťpiew "Gorzkich ┼╝al├│w" ogranicza si─Ö do jednej cz─Ö┼Ťci (na przemian pierwszej, drugiej i trzeciej). Jest to kolejne, obok Drogi Krzy┼╝owej, niezwykle wa┼╝ne nabo┼╝e┼ästwo Wielkiego Postu, kt├│re pobudza do refleksji nad istot─ů cierpienia oraz zadumy nad w┼éasnym post─Öpowaniem, gdy┼╝ za wielk─ů cen─Ö zostali┼Ťmy odkupieni.